Przewodnik po testowaniu STI dla każdego

Choroby przenoszone drogą płciową (STI – z ang. sexually transmitted infections) to temat, który wciąż dla wielu osób pozostaje owiany tabu. Tymczasem to jeden z najważniejszych aspektów zdrowia – tak samo istotny jak badania krwi, wizyty u dentysty czy regularna aktywność fizyczna. Dlaczego? Ponieważ wiele infekcji przenoszonych podczas seksu przez długi czas nie daje żadnych objawów, a mimo to może zagrażać Twojemu zdrowiu – i zdrowiu Twoich partnerów.

Wiedza o tym, kiedy i jakie badania wykonać, daje Ci nie tylko kontrolę nad własnym ciałem, ale również poczucie bezpieczeństwa. Sprawdź, co to znaczy badać się odpowiedzialnie – i jak dostosować częstotliwość testów do własnej sytuacji.

Dla osób aktywnych seksualnie w ogólnej populacji

Jeśli jesteś osobą heteroseksualną, masz jednego lub kilku partnerów, nie czujesz się „w grupie ryzyka” – nadal warto mieć świadomość, że pewne badania to minimum, o które powinien zadbać każdy. Test na HIV? Raz w życiu – to absolutne minimum. W Stanach Zjednoczonych zaleca się to każdemu w wieku 13–64 lat, niezależnie od okoliczności.

Dla kobiet poniżej 25. roku życia istotne są coroczne badania na chlamydię i rzeżączkę – to dwie z najczęstszych infekcji, które mogą prowadzić do poważnych powikłań, jak niepłodność. U mężczyzn nie ma zaleceń do rutynowych testów, chyba że wystąpią objawy lub ryzykowne kontakty.

Czasem wystarczy jednorazowy „przegląd” – zestaw testów, który robi się po raz pierwszy, kiedy rozpoczynamy życie seksualne lub zmieniamy partnera. To dobra okazja do upewnienia się, że wszystko jest w porządku. A jeśli planujesz rezygnację z prezerwatyw w stałym związku? Wspólne testowanie to wyraz troski i szacunku.

Zalecane badania: HIV – minimum raz w życiu. Chlamydia i rzeżączka – kobiety <25 r.ż. raz w roku; kobiety >25 r.ż. z czynnikami ryzyka także co roku. Kiła i WZW B/C – jeśli występują objawy lub ryzykowne kontakty. Wskazówki: Przed rezygnacją z prezerwatyw lub planowaniem ciąży warto się przetestować. Rozważ szczepienia przeciwko HPV i WZW B (jeśli nie były wykonane wcześniej).

Dla osób z wieloma partnerami

Jeśli często zmieniasz partnerów lub zdarza Ci się seks z osobami poznanymi spontanicznie – Twoje ryzyko zakażenia wzrasta. To nie jest kwestia moralności, lecz statystyki. CDC i WHO zgodnie podkreślają: testy raz w roku to za mało. W takich przypadkach warto je powtarzać co 3 do 6 miesięcy.

Panel testowy obejmuje wtedy zazwyczaj: HIV, kiłę, chlamydię, rzeżączkę i wirusowe zapalenia wątroby typu B i C. Pamiętaj: prezerwatywy to świetna ochrona, ale nie zawsze w 100% skuteczna – np. przy wirusie HPV czy opryszczce.

Nie bój się też mówić nowym partnerom o testach. Coraz więcej osób uważa to za standard – i dobry temat do szczerej rozmowy.

Zalecane badania: HIV, kiła, chlamydia, rzeżączka, WZW B/C – co 3–6 miesięcy. Wskazówki: Używaj prezerwatyw i testuj się regularnie. Otwarta rozmowa z partnerem przed rozpoczęciem współżycia zwiększa bezpieczeństwo obu stron.

Dla osób LGBTQ+

Dla osób nieheteronormatywnych, a zwłaszcza mężczyzn mających seks z mężczyznami (MSM), ryzyko niektórych zakażeń – takich jak kiła czy HIV – jest po prostu wyższe. Dlatego tak ważne są regularne testy: co najmniej raz w roku, a przy większej liczbie partnerów – nawet co 3 miesiące.

Warto wiedzieć, że niektóre infekcje wymagają badań z konkretnych miejsc. Jeśli uprawiasz seks oralny – potrzebny może być wymaz z gardła. Jeśli seks analny – z odbytu. Test z moczu nie wystarczy, by wykryć wszystko.

Nie zapominaj też o szczepieniach – HPV, WZW A i B to minimum, które naprawdę może uchronić przed chorobami zagrażającymi zdrowiu i życiu.

Zalecane badania: HIV, kiła, chlamydia, rzeżączka – co najmniej raz do roku, przy wyższym ryzyku co 3–6 miesięcy. Wymazy z gardła, odbytu, cewki – zależnie od praktyk seksualnych. Wskazówki: Zaszczep się przeciwko HPV, WZW A i B. Szukaj punktów opieki przyjaznych osobom LGBTQ+ – masz prawo do dyskrecji i szacunku.

Dla pracowników seksualnych

Osoby świadczące usługi seksualne – niezależnie od płci – powinny testować się regularnie, co 3 miesiące lub częściej. Takie badania powinny być łatwo dostępne, dyskretne i niedrogie – i w wielu miejscach w Polsce właśnie takie są (np. w Punktach Konsultacyjno-Diagnostycznych).

Pełen panel badań obejmuje HIV, kiłę, chlamydię, rzeżączkę i WZW. Kobiety powinny dodatkowo korzystać z badań ginekologicznych. Przydatne mogą być też testy na HSV (opryszczkę) czy rzęsistkowicę.

Pamiętaj: to, że wykonujesz taką pracę, nie powinno oznaczać gorszego traktowania. Masz prawo do profesjonalnej opieki i wsparcia – bez oceniania.

Zalecane badania: HIV, kiła, chlamydia, rzeżączka, WZW B/C – co 3 miesiące. Dodatkowo: regularna opieka ginekologiczna/urologiczna. Wskazówki: Korzystaj z prezerwatyw i chusteczek lateksowych.Rozważ PrEP i szczepienia ochronne. Zachowuj anonimowość klientów – w razie potrzeby łatwiej ich poinformujesz.

Dla osób z objawami lub po ryzykownym kontakcie

Pojawiło się pieczenie, dziwna wydzielina, wysypka, ból podczas oddawania moczu? Nie czekaj – zgłoś się do lekarza. Objawy mogą same ustąpić, ale to nie znaczy, że infekcja zniknęła. Tylko leczenie – najlepiej pod kontrolą lekarza – daje pewność, że problem został rozwiązany.

Po zakończonej terapii warto wykonać tzw. test of cure – czyli powtórne badanie po kilku tygodniach. Dzięki temu upewnisz się, że infekcja została całkowicie wyleczona.

Zalecane badania: Kompleksowy panel STI (m.in. chlamydia, rzeżączka, HIV, kiła). Test of cure – powtórne badanie 3 miesiące po leczeniu. Wskazówki: Powstrzymaj się od seksu do zakończenia leczenia. Poinformuj partnerów – leczenie musi objąć wszystkie osoby, aby zapobiec reinfekcji.

Dla kobiet w ciąży

Dla przyszłych mam testy STI to ważna część opieki prenatalnej. Badania w kierunku HIV, kiły i WZW B są w Polsce obowiązkowe, a dodatkowo warto sprawdzić obecność chlamydii i rzeżączki – zwłaszcza na początku ciąży.

Wiele infekcji nie daje objawów, a mogą poważnie zaszkodzić dziecku. Na szczęście – jeśli są wykryte wcześnie – można im skutecznie przeciwdziałać. Leczenie kiły antybiotykiem, terapia HIV czy planowanie porodu (np. cięcie cesarskie przy aktywnej infekcji HSV) – to wszystko ratuje zdrowie noworodka.

Zalecane badania: HIV, kiła, HBsAg, HCV – w I i III trymestrze. Chlamydia i rzeżączka – w I trymestrze u kobiet <25 lat lub z ryzykiem. Wskazówki: Nie obawiaj się testów – chronią Ciebie i Twoje dziecko. Leczenie (np. antybiotyki, leki antyretrowirusowe) jest bezpieczne w ciąży.

Dla osób stosujących PrEP

Jeśli stosujesz profilaktykę HIV w postaci tabletek PrEP – świetnie! Ale pamiętaj, że to nie zwalnia z innych obowiązków. HIV testujesz co 3 miesiące – bez tego nie otrzymasz kolejnej recepty. W tym samym rytmie warto robić badania na chlamydię, rzeżączkę i kiłę.

PrEP nie chroni przed wszystkimi STI, więc prezerwatywy i regularne testowanie pozostają ważne. Lekarz prowadzący powinien również zlecać badania ogólne, np. na funkcjonowanie nerek.

Zalecane badania: HIV – co 3 miesiące (warunek kontynuacji PrEP). Kiła, chlamydia, rzeżączka – co 3–6 miesięcy. Wskazówki: PrEP nie chroni przed innymi STI – stosuj prezerwatywy. Regularne wizyty lekarskie to podstawa skutecznej profilaktyki.

Dla młodzieży i osób do 25. roku życia

Rozpoczynasz życie seksualne? To dobry moment, żeby się przebadać. Dla młodych kobiet zalecane są coroczne testy na chlamydię i rzeżączkę. Test na HIV – minimum raz, a potem w zależności od sytuacji.

Jeśli jeszcze nie przyjąłeś szczepienia przeciw HPV – zrób to jak najszybciej. Do 13. roku życia jest ono darmowe, ale nawet później warto w nie zainwestować.

Nie wstydź się lekarza. Seksualność to część Twojego zdrowia – a lekarze są od tego, by Ci w tym zdrowiu pomóc.

Zalecane badania: Chlamydia, rzeżączka – młode kobiety: raz w roku. HIV – raz na początek aktywności seksualnej i po ryzykownych sytuacjach. Wskazówki: Zaszczep się przeciwko HPV – najlepiej przed pierwszym kontaktem seksualnym. Nie wstydź się rozmawiać z lekarzem – są po to, by pomóc.

Twoje zdrowie – Twój wybór

Nie musisz znać wszystkich nazw bakterii czy wirusów. Ale warto znać siebie – i wiedzieć, kiedy czas się zbadać. Testowanie to nie znak nieodpowiedzialności. To dowód troski – o siebie, o partnerów, o wspólne bezpieczeństwo.

Bibliografia:

1.      Centers for Disease Control and Prevention. (n.d.). Getting tested for STIs. U.S. Department of Health & Human Services. https://www.cdc.gov/sti/testing/index.html

2.      Centers for Disease Control and Prevention. (2021). STI screening recommendations. https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/screening-recommendations.htm

3.      Centers for Disease Control and Prevention. (n.d.). STI and HIV infection risk assessment – Treatment guidelines. https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/clinical-risk.htm

4.      Polskie Towarzystwo Naukowe AIDS. (2023). Zalecenia testowania HIV w grupach ryzyka. Termedia. https://www.termedia.pl/

5.      Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH. (n.d.). Planowanie ciąży i jej przebieg po zakażeniu HCV. https://watrobanieboli.pzh.gov.pl/planowanie-ciazy-i-jej-przebieg-po-zakazeniu-hcv/

6.      Ministerstwo Zdrowia. (n.d.). HIV a ciąża i dziecko. Portal Gov.pl. https://www.gov.pl/web/zdrowie/hiv-a-ciaza-i-dziecko

7.      Polski Bank Komórek Macierzystych. (n.d.). Badania obowiązkowe w III trymestrze ciąży. https://www.pbkm.pl/pregnancy-zone-2/choroby-w-ciazy/badania-obowiazkowe-w-3-trymestrze-ciazy

8.      Narodowy Fundusz Zdrowia. (n.d.). Mammografia i cytologia – ważne zmiany w programach profilaktycznych. https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/mammografia-i-cytologia-wazne-zmiany-w-programach-profilaktycznych-na-nfz,8497.html

9.      Aidsmap. (2022, July). How often should PrEP users be tested for STIs? https://www.aidsmap.com/news/jul-2022/how-often-should-prep-users-be-tested-stis